Ποιοι ήταν οι Σουμέριοι; Την πρώτη φορά που άκουσα γι' αυτούς ήταν από τον πατέρα μου, έναν λάτρη της ιστορίας και των μυστηρίων που κρύβει.
Από τότε με έχουν συναρπάσει και δεν μπορώ να πιστέψω πώς δεν μελετώνται περισσότερο στο σχολείο ή πώς υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που δεν γνωρίζουν γι' αυτά. Ελπίζω αυτό το άρθρο να σας βοηθήσει να γνωρίσετε και να κατανοήσετε αυτόν τον αρχαίο πολιτισμό.
Οι Σουμέριοι
Η Μέση Ανατολή έχει χαρίσει στην ιστορία της ανθρωπότητας μερικά συναρπαστικά κεφάλαια. Σε ένα μέρος της αρχαίας Μεσοποταμίας, ανάμεσα στους ποταμούς Ευφράτη και Τίγρη , μια εύφορη γη, γεννήθηκε ο πολιτισμός των Σουμερίων, που θεωρείται ο παλαιότερος στον κόσμο.
Η προέλευση των κατοίκων της δεν είναι γνωστή με βεβαιότητα . Αυτό που υπάρχει είναι λίγο-πολύ πειστικές θεωρίες που βασίζονται στη μελέτη των κρανίων και της γλυπτικής τέχνης. Στην πραγματικότητα, ακόμη και το όνομα που χρησιμοποιούμε γι' αυτούς, Σουμέριοι , είναι στην πραγματικότητα αυτό που χρησιμοποιούσαν οι γείτονές τους και οι μελλοντικοί διάδοχοί τους, οι Ακκαδοί Σημίτες. Αυτοαποκαλούνταν Σαγκ-γκίγκα, ο λαός με τα μαύρα κεφάλια.
Η προέλευση των Σουμερίων είναι ακόμη άγνωστη, ίσως από την Ινδία, και αυτό προσθέτει μεγαλύτερο βαθμό μυστηρίου στο θέμα, αν και σήμερα είναι αποδεκτό ότι ο πολιτισμός των Σουμερίων ξεκίνησε την λεγόμενη περίοδο Ubaid που εγκαταστάθηκε στην περίοδο της Ουρούκ.
Ίσως το όνομα Ουρούκ να μας θυμίζει κάτι; Εμφανίζεται στη Βίβλο και αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική ιστορική στιγμή στην ιστορία της ανθρωπότητας, επειδή τότε εμφανίζεται ο τροχός, γύρω στο 3500 π.Χ. , και επίσης η γραφή, το 3300 π.Χ., όταν μπορούμε ήδη να μιλήσουμε για τη μετάβαση από την προϊστορία στην καθαυτή ιστορία.
Πήλινες πινακίδες με σφηνοειδή γραφή, τη σουμεριακή γραφή που μοιάζει με το σημάδι που αφήνουν οι σφήνες, μας λένε ότι οι Σουμέριοι έφτασαν σε αυτά τα εδάφη της Μέσης Ανατολής κάποια στιγμή κατά την Εποχή του Χαλκού, γύρω στο 3500 π.Χ. , που σήμερα ονομάζεται περίοδος Ουρούκ, και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν σε όλη τη Μεσοποταμία.
Ο πολιτισμός αυτής της περιόδου επέτρεψε την ανέγερση πρωτόγονων περιτειχισμένων πόλεων, αλλά η ανάγνωση των πινακίδων που βρέθηκαν, όπου καταγράφηκαν χρονολογικοί κατάλογοι βασιλιάδων, είναι αρκετά συγκεχυμένη, επειδή οι ημερομηνίες που καταγράφονται εκεί είναι κάτι που δεν πρέπει να γίνει πιστευτό. Υπάρχουν βασιλιάδες που βασίλεψαν για χίλια χρόνια, άλλοι περισσότερα, οι φιγούρες είναι απίστευτες, όχι ανθρώπινες. Υπήρχε τότε ο κόσμος; Τι μιλάνε;
Η αλήθεια είναι ότι εμφανίζονται αδύνατες ημερομηνίες και οι αρχαιολόγοι τις εξηγούν λέγοντας ότι οι μονάρχες ήθελαν μόνο να εντοπίσουν την καταγωγή τους στην ιστορία, να γίνουν σημαντικοί. Θα μπορούσε να ήταν έτσι; Δεν ξέρουμε, μου αρέσει να πιστεύω ότι δεν τα ξέρουμε όλα και γι' αυτό θα πρέπει κανείς να είναι ανοιχτός σε άλλες ερμηνείες. Τα αρχαιολογικά ευρήματα και η εργασία με άλλους κλάδους αλλάζουν την ιστορία.
Η ιστορία του Σουμεριακού λαού έχει αρκετές διακριτές περιόδους. Η πρώτη ήταν η Ακκαδική κυριαρχία , γύρω στο 2350 π.Χ., όταν ο Σαργών κατέκτησε όλες τις σουμεριακές πόλεις. Οι διάδοχοί του κληρονόμησαν αυτήν την αυτοκρατορία μέχρι την κατάρρευσή της λόγω εσωτερικών συγκρούσεων και εισβολών από άλλους λαούς.
Οι βάρβαροι εκδιώχθηκαν από τον Ουτουχενγκάλ, βασιλιά της Ουρούκ, γύρω στο 2100 π.Χ., αλλά η αναγέννηση της Σουμέριας επιτεύχθηκε από τον Ουρ-Ναμού, βασιλιά της Ουρ. Υπό την κυριαρχία του, η αίγλη της Σουμέριας έγινε πιο ισχυρή και διαδεδομένη. Οι γιοι του τον διαδέχτηκαν με επιτυχία μέχρι που, σε μια νέα στροφή της ιστορίας, ένας άλλος λαός εισβολής, αυτή τη φορά από την Αραβία, προκάλεσε την πτώση του.
Κατά τη διάρκεια αυτών των περιόδων, πόλεις-κράτη όπως η Λαγκάς , μια εμβληματική τοποθεσία στην ιστορία των Σουμερίων και αργότερα της Βαβυλώνας, η Ουρ, η Νιππούρ και άλλες, έγιναν κυρίαρχες . Αυτό το φαινόμενο των πόλεων-κρατών είναι σημαντικό στον πολιτισμό των Σουμερίων και, όπως γνωρίζουμε, είναι ένα επαναλαμβανόμενο θέμα σε όλη την ανθρώπινη ιστορία. Σκεφτείτε την Αθήνα ή τη Σπάρτη.
Η Σουμερία ήταν χωρισμένη σε ανεξάρτητες πόλεις-κράτη , όλες εμπορικά κέντρα, με ναό αφιερωμένο στον προστάτη τους και μερικές φορές κυβερνιόταν από έναν βασιλιά ή από έναν πατέση, διαχειριστή του βασιλείου ή εκπρόσωπο των θεών, ένα μείγμα ιερέα και ηγεμόνα.
Οι πόλεις-κράτη σηματοδοτούνταν με οριοθετικές πλάκες και ορίζονταν από κανάλια. Ήταν πόλεις-ναοί , και η μορφή του πατέσι ήταν σημαντική επειδή λειτουργούσε ως μεσάζων μεταξύ του θεού και της κυβέρνησης. Οι ναοί ήταν οι περίφημες πυραμιδικές κατασκευές, τα ζιγκουράτ , που θεωρούνταν ο τόπος όπου κατέβαιναν οι θεοί όταν επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στις λαϊκές εορταστικές εκδηλώσεις.
Η συνύπαρξη αυτών των πόλεων-κρατών δεν ήταν πάντα ειρηνική και οι αγώνες για τον έλεγχο των πόρων, του νερού, των εμπορικών δρόμων και των φόρων ήταν συνηθισμένο φαινόμενο στις συγκρούσεις.
Αναφέραμε νωρίτερα ότι αυτή η περίοδος είναι εξαιρετικά σημαντική επειδή εφευρέθηκε ο τροχός και αναπτύχθηκε η γραφή. Λοιπόν, η σουμεριακή γραφή δεν σχετίζεται με καμία γνωστή γλωσσική οικογένεια μέχρι σήμερα . Ένα άλλο μυστήριο. Δεν μοιάζει με την ακκαδική, μια σημιτική γλώσσα όπως τόσες άλλες στην περιοχή, και παρόλο που οι Ακκάδιοι χρησιμοποιούσαν σουμεριακή σφηνοειδή γραφή, η γλώσσα δεν ήταν η ίδια.
Πρώτα ήρθαν τα εικονογραφικά ιερογλυφικά, εμβληματικά οπτικά σύμβολα, τα οποία αργότερα έδωσαν τη θέση τους στη σφηνοειδή γραφή. Τα χιλιάδες σουμεριακά κείμενα που έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα έχουν τη μορφή πήλινων πινακίδων και καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: ύμνους, προσευχές, εμπορικές πληροφορίες, επιστολές, επιστημονικά κείμενα, αστρονομικά κείμενα, ιατρικά κείμενα και άλλα.
Ευτυχώς, η Σουμεριακή γλώσσα, παρά την πτώση του πολιτισμού, συνέχισε να χρησιμοποιείται ως νόμιμη και θρησκευτική λειτουργική γλώσσα στη Μεσοποταμία. Η ανάγνωσή του παραμένει περίπλοκη γιατί ακόμα και σήμερα υπάρχουν χαρακτήρες που είναι δύσκολο να κατανοηθούν.
Για μένα, η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή του σουμεριακού πολιτισμού είναι η θρησκεία του. Τότε είναι που σταματάω και κάνω στον εαυτό μου χίλιες ερωτήσεις. Η θρησκεία είναι το αγαπημένο έδαφος αναπαραγωγής του σουμεριακού μυστηρίου. Τι εννοώ με αυτό;
Όπως όλοι οι αρχαίοι λαοί, οι Σουμέριοι πίστευαν σε πολλούς θεούς και ότι αυτοί οι θεοί αποτελούσαν την εξήγηση πίσω από τα φυσικά φαινόμενα . Μπορούμε να τους θεωρήσουμε κάπως ανιμιστές, αφού όπως ο ήλιος και η σελήνη ήταν θεοί, έτσι ήταν και τα καλάμια, για παράδειγμα.
Οι θεοί ήταν οι μεγάλοι πάροχοι, οι δημιουργοί του κόσμου τους , γιατί τους έλεγαν πώς να χτίζουν, να γράφουν και να σκέφτονται. Το επίπεδο ανάπτυξης του σουμεριακού πολιτισμού σχετιζόταν άμεσα με τη βοήθεια των θεών, οι οποίοι έλεγχαν απολύτως τα πάντα.
Και να το ενδιαφέρον: Η μυθολογία των Σουμερίων έχει μια εντυπωσιακή ομοιότητα με ορισμένες ιστορίες της Βίβλου . Γι' αυτό λέω ότι κάθε Χριστιανός πρέπει να μάθει περισσότερα για τη θρησκεία του. Μόνο τότε μπορεί να κατανοήσει πραγματικά τον κόσμο.
Για παράδειγμα, οι Σουμέριοι πίστευαν ότι οι θεοί δημιούργησαν τους ανθρώπους από πηλό για να τους υπηρετούν. Όταν οι θεοί θύμωναν ή απογοητεύονταν, κινούσαν τη γη —βροχή εδώ, σεισμός εκεί— δημιουργώντας και καταστρέφοντας κατά βούληση . Δεν ακούγεται σαν τη Γένεση;
Θεϊκά ονόματα όπως Ναμού, Ένκι, Ενλίλ, Ούτου, Ινάννα και Αν είναι τα ονόματα των Σουμερίων θεών. Και επιπλέον, ο μύθος της δημιουργίας μοιάζει επίσης με αυτόν της Βίβλου , ή μάλλον, ο μύθος της δημιουργίας της Βίβλου είναι πολύ παρόμοιος με τον Σουμεριακό: η διαίρεση των υδάτων, της γης και των θαλασσών, του ουρανού...
Μπορεί να συμφωνηθεί ότι οι Σουμέριοι ήταν η πηγή πολλών ιστοριών, αφηγήσεων και μύθων περί δημιουργίας που αργότερα υιοθετήθηκαν από άλλους λαούς. Η ιστορία του Μεγάλου Κατακλυσμού, με πρωταγωνιστή τον Ουτναπιστίμ, για παράδειγμα, είναι σαφώς αυτή που γνωρίζουμε με επικεφαλής τον Νώε, η δημιουργία της Εύας από το πλευρό του Αδάμ και πολλές άλλες.
Υπάρχουν όμως και άλλα, ακόμη πιο περίεργα, όπως η εμφάνιση στην τέχνη κάτι που μοιάζει με DNA , οι ιστορίες των Ανουνάκι, γιγάντιων θεών από έναν άλλο πλανήτη , ο ίδιος ο σχεδιασμός του ηλιακού συστήματος χωρίς τη βοήθεια των σύγχρονων τηλεσκοπίων...
Ως παιδί μου άρεσε πάντα ο αιγυπτιακός πολιτισμός, αλλά επιτρέψτε μου να σας πω ότι όταν έμαθα λίγα για τον πολιτισμό των Σουμερίων, έμεινα εντελώς έκπληκτος. Σας ενθαρρύνω να ερευνήσετε και να συνεχίσετε να διαβάζετε.
Τέλος, μερικά μόνο στοιχεία: οι Σουμέριοι εφηύραν το ρολόι με 60 δευτερόλεπτα, 60 λεπτά και 12 ώρες, το 12μηνο ημερολόγιο, τα νομικά συστήματα, τις φυλακές, τα δικαστήρια , εξημέρωσαν και εκτροφή ζώων σε μεγάλη κλίμακα, ήταν αστρονόμοι και με τη γραφή τους εξασφάλισαν για πρώτη φορά τη μετάδοση στον χρόνο και τον χώρο του πιο πολύτιμου πράγματος που έχουν οι άνθρωποι: τη γνώση.